Johannes Brahms był niemieckim kompozytorem, pianistą i dyrygentem epoki romantyzmu. Jednak barokowe i klasyczne formy przenoszą jego kompozycje na inny poziom. Brahms jest jednym z największych kompozytorów w historii muzyki. Ponadto jest on związany z Wrocławiem. Johannes był szanowanym muzykiem w mieście. Otrzymał również tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego. Skomponował nawet uwerturę na tę okazję, donosi wroclaw-trend.eu.
Johannes Brahms
Niemiecki kompozytor urodził się 7 maja 1833 roku w Hamburgu. Wielu uważa tego utalentowanego muzyka za następcę Beethovena. Hans von Bülow nazwał jego I Symfonię c-moll jako „X symfonia Beethovena”.
Główną karierę Brahms zrobił podczas pobytu w Wiedniu. Komponował muzykę fortepianową, chóralną, wokalną, kameralną i symfoniczną. Johannes różnił się od klasycznych kompozytorów tym, że nie pisał oper. Wirtuoz fortepianu często dokonywał prawykonań swoich utworów. Znany jest również ze współpracy z Clarą Schumann i Josephem Joachimem.
Johannes był perfekcjonistą. Niszczył wszystko, co nie podobało mu się w jego własnej muzyce i nie publikował tego. Wyróżniał się wyjątkowością swojej muzyki. Umiejętnie łączył to, co tradycyjne z tym, co nowatorskie. W jego muzyce pobrzmiewa barok i klasycyzm. Był również mistrzem kontrapunktu. Choć wielu mu współczesnych krytykowało Brahmsa za jego zbyt akademicką muzykę, podziwiali ją na przykład Arnold Schoenberg i Edward Elgar.
Ojciec Johannesa już w młodym wieku dostrzegł talent syna. Już w wieku siedmiu lat Brahms pobierał pierwsze lekcje gry na fortepianie u Otto Friedricha Willibalda Cossela. Dzięki swojemu nauczycielowi, w wieku dziesięciu lat chłopiec zaczął studiować kompozycję, harmonię i fortepian u hamburskiego pianisty Eduarda Marxsena. Od 13 roku życia Brahms uczynił z gry na fortepianie swoje źródło utrzymania. Grywał w hamburskich gospodach.
Johannes był pod wielkim wpływem Bacha, Mozarta i Beethovena. Po pewnym czasie Brahms zaczął komponować i dyrygować własnymi utworami. W 1848 roku zagrał fugę Bacha na swoim pierwszym koncercie. Krytycy byli w stanie dostrzec wyjątkowy talent muzyka. Pod pseudonimem Karl Würth lub G. W. Marks, pisał najpierw utwory fortepianowe, a później orkiestrowe. Johannes był również zaangażowany w sferę muzyczną we Wrocławiu.
Szanowany muzyk we Wrocławiu
W latach 1874-1881 Johannes często odwiedzał Wrocław i występował na scenie stolicy Dolnego Śląska. Oprócz komponowania własnych utworów był pianistą-wirtuozem. Europejski geniusz aktywnie działał na rzecz potwierdzenia swojego tytułu. Wrocławska publiczność doceniła talent Brahmsa. Dzięki temu w 1879 roku otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego.
Inicjatorem nagrody był filozof i profesor Wilhelm Dilthey. Ceremonia wręczenia nagrody odbyła się we Wrocławiu. Co ciekawe, kompozytor nie uczestniczył w tym wydarzeniu. Był taki skromny i nieśmiały. W podziękowaniu za nagrodę Johannes skomponował Uwerturę Akademicką „Die Akademische Festouvertüre in c-Moll op. 80”. Nad utworem pracował podczas wakacji. Premiera odbyła się 4 stycznia 1881 roku we Wrocławiu.
Warto również wspomnieć o 20-letniej współpracy Brahmsa z Robertem Kellerem. W latach 1871-1891 Dolny Śląsk był centrum publikacji najważniejszych dzieł Johannesa. Talenty spotkały się na wakacjach w Szwajcarii. Brahms pisał muzykę do słów dolnośląskich poetów, takich jak Eichendorff.
Ciekawe, że jeszcze przed II wojną światową nadawanie stopni doktorskich postaciom muzyki, literatury i sztuki było zjawiskiem normalnym. Johannes otrzymał tytuł profesora decyzją Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego, a nie za osiągnięcia w dziedzinie muzyki symfonicznej. Pisała o tym profesorka Maria Zduniak w pracy „Brahms we Wrocławiu”.
Wielu uważało, że Johannes mógł odebrać nagrodę jako wstydliwą. Nie było to jednak prawdą. Jakiś czas później wysłał kartkę z podziękowaniami, ponieważ był zbyt skromny, aby uczestniczyć w takich wydarzeniach. Ponadto jego uwertura była odpowiednim wyrazem wdzięczności i szacunku dla wrocławian.
Uwertura Akademicka
Według Marii Zduniak uwertura jest błyskotliwym utworem humorystycznym. Zawiera cytaty z czterech pieśni. Jedną z nich był studencki hymn „Gaudeamus igitur”. Prawdopodobnie z tego powodu uwertura Brahmsa została uznana za symbol akademizmu. Dziś kojarzona jest ze studentami w całej Europie. „Gaudeamus igitur” symbolizuje również otwarcie roku akademickiego na uniwersytetach w wielu krajach europejskich. Hymn Brahmsa od lat śpiewany jest przez chóry akademickie wrocławskich uczelni. Tutejsi studenci rozpoczynają nim rok 1 września na Rynku.
Premiera Uwertury Akademickiej odbyła się 4 stycznia 1881 roku we Wrocławskim Domu Koncertowym przy dzisiejszej ulicy Piłsudskiego. Niestety budynek ten nie istnieje już we współczesnym Wrocławiu. Według źródeł dyrygentem podczas premiery był sam Johannes.
Sala była wypełniona profesorami w odświętnych szatach. W koncercie wzięli udział także mieszkańcy miasta, którzy zgromadzili się w Breslauer Konzerthaus. Brahms koncertował w Sali Muzycznej Uniwersytetu Wrocławskiego (Oratorium Marianum). Ponieważ sala nie mogła pomieścić wszystkich słuchaczy, publiczność słuchała muzyki Johannesa przez otwarte okna.
Muzyk wydał Uwerturę Akademicką i podarował Uniwersytetowi Wrocławskiemu pięknie oprawiony egzemplarz dzieła z odręczną dedykacją. Niestety, egzemplarz ten się nie zachował. Taki sam los spotkał kartkę z podziękowaniem. Być może dary trafiły w ręce byłego rektora i pozostały w prywatnej kolekcji. Możliwe też, że zaginęły w czasie wojny.
Ulica na Zaciszach została nazwana imieniem kompozytora Brahmsa jako wyraz wdzięczności dla niego. Brahmsweg istniała do 1935 roku. W 2004 roku odsłonięto tablicę pamiątkową, na której Johannes Brahms był jednym ze słynnych muzyków. Znajduje się ona przed wejściem do Oratorium Marianum. Również w maju 2004 roku, z okazji 125. rocznicy nadania Brahmsowi tytułu doktora honoris causa, w Auli Leopoldina odbył się koncert.
Z tej okazji wyprodukowano również pamiątkowy srebrny medal z wizerunkiem Johannesa Brahmsa i fragmentem jego Uwertury Akademickiej.
Instytucje muzyczne w przedwojennym Wrocławiu
Oprócz takich muzycznych geniuszy jak Johannes Brahms, życie muzyczne we Wrocławiu również kwitło. Jednak tylko do czasu wojny. W mieście występowało wielu cenionych muzyków: Franciszek Liszt, Henryk Wieniawski, Karol Lipiński i inni. Wrocław mógł pochwalić się premierą „Erosa i Psyche” Ludomira Różyckiego. Miasto było ośrodkiem licznych przedstawień i oper w języku niemieckim. Niestety II wojna światowa dokonała rozczarowujących zmian w życiu kulturalnym miasta.
Początki życia operowego we Wrocławiu były niezwykłe. Niemieckich tancerzy uczono tańców góralskich. Sprowadzono także chór z Bytomia. Operowa primadonna Franciszka Platówna zastawiła nawet swój pierścionek z brylantem, by wypożyczyć kostiumy na występy.
Przedwojenny Wrocław posiadał kilka sal, w których odbywały się wydarzenia muzyczne. Breslauer Konzerthaus składał się z dwóch sal na 1200 i 600 miejsc. Było to serce życia muzycznego Wrocławia. Ponadto teatr miejski nie stał pusty. We współczesnym Wrocławiu na jego miejscu działa opera. Dwukrotnie spłonęła, ale wznowiła działalność. W 1945 roku, gdy Breslau leżał w gruzach, dzięki Breslauer Konzerthaus mieszkańcy miasta mogli oglądać przedstawienia na początku września. Można uznać, że to właśnie wtedy rozpoczęło się operowe życie Wrocławia.
