Kinematografia jako forma sztuki i rozrywka powstała na początku XX wieku i szybko rozprzestrzeniła się na cały świat. Wrocław nie był wyjątkiem w tym procesie. Kina przeżywały swój własny rozwój i stały się ośrodkami rekreacyjnymi dla mieszkańców. Widzowie mieli okazję cieszyć się magią ruchomego obrazu. Kino stało się nową częścią kulturalnego życia miasta. Każde kino miało swoją historię, niektóre funkcjonowały przez prawie sto lat, a inne przestały istnieć w ciągu kilku dekad, pisze strona internetowa wroclaw-trend.eu.
Pojawienie się nowej formy sztuki i przemysłu
Początkiem wprowadzenia przemysłu filmowego w ówczesnym Breslau był pokaz wynalazku braci Lumiere w sali Wrocławskiego Domu Koncertowego w 1896 roku. Nowy spektakl, ruchomy obraz, stał się w mieście prawdziwym triumfem. Krótkie czarno-białe filmy bez dźwięku trwały nie dłużej niż 3 minuty. W ciągu trzech miesięcy obejrzało je ponad 90 tysięcy osób, co stanowiło prawie jedną czwartą populacji miasta. Wśród pierwszych filmów można wymienić „Wjazd pociągu na stację w La Ciotat” i „Wyjście robotników z fabryki Lumière”.
Oglądanie filmów szybko stało się popularną rozrywką we Wrocławiu. Bilety były tańsze niż do teatru, a podczas pokazów można było spożywać jedzenie, pić napoje alkoholowe, jeść i palić papierosy. Kin było coraz więcej i okazały się dochodowym przemysłem. Lokalne teatry były wykorzystywane do pokazów, a doświadczeni przedsiębiorcy tworzyli małe mobilne kina.
W 1905 roku zaczęły się otwierać pierwsze stacjonarne kina, specjalnie wyposażone do oglądania filmów. Niektóre od razu planowali dla dużej liczby osób, a inni mieli małe sale. Nazywano je „kinopubami”, ponieważ kiedy nie było sesji, po prostu można było w nich usiąść przy kuflu piwa, a podczas oglądania prawie wszyscy widzowie również pili. W 1907 roku w Breslau było 5 stacjonarnych kin, a w 1913 roku było ich już ponad 20. Niemym filmom zaczęła towarzyszyć gra na fortepianie, a niektóre lokale zapraszały całe orkiestry kameralne. W dużych kinach, oprócz pokazów filmowych, można było posłuchać solowych występów znanych tenorów tamtych czasów.
Aby widzowie nie stracili chęci odwiedzania kin, równolegle rozwijała się sama sztuka filmowa, pojawiły się nowe gatunki. Na przykład w 1922 roku Straszny film o wampirze Nosferatu zyskał szczególną popularność. „Nosferatu – symfonia grozy”, który obecnie można nazwać przebojem. Po dojściu do władzy narodowych socjalistów pojawiało się coraz więcej filmów propagandowych. Pomimo kryzysu gospodarczego, a następnie wojny, liczba kin w Breslau stale rosła. W 1942 roku było ich prawie 40.
Pierwsze kino w mieście
Pierwsze kino założono w domu handlowym „Victoria” przy ulicy św. Mikołaja na początku XX wieku. Było niewielkie i nazywało się „Fata-Morgana”. Oprócz pomieszczenia do pokazów filmowych, kino to pełniło również rolę piwiarni. W latach 1909-1910 obiekt został rozbudowany i powiększony – dzięki czemu w 18 rzędach foteli mieściło się 139 widzów. W 1913 roku kino otrzymało nowego właściciela, który zmienił nazwę na „Zentral-Kino”. Po kilku miesiącach przeszedł na własność nowego właściciela, a wraz z nim pojawiła się inna nazwa „Nikolai-Lichtspiele”.
Kino „Sсala”
W 1909 roku na miejscu Teatru-variété „Scala” kilka kwartałów od pierwszego kina miejskiego na ulicy św. Mikołaja otwarto duże kino „Colosseum”, które liczyło ponad 600 miejsc. W 1911 roku zostało sprzedane i otrzymało nową nazwę „Eden-Theater”. W 1913 roku Kino kilkakrotnie zmieniało właścicieli, jednak nazwa pozostała niezmieniona. Chociaż kino od dawna było największym w mieście, w 1920 roku zostało rozbudowane i mogło pomieścić ponad 1000 osób. W 1932 roku nowi lordowie przywrócili mu historyczną nazwę „Scala”.
Po II wojnie światowej kino przeszło na własność państwa, a w 1955 roku otrzymało nazwę „Pokój”, ponieważ poprzednie kojarzyło się z „burżuazją”. Placówka działała do 1982 roku, a w 1999 roku budynek został zburzony. Był jednym z najstarszych kin we Wrocławiu i był odwiedzany przez kilka pokoleń widzów.
Kino „Palast-Theater”
W 1910 roku otwarto nowe duże kino „Palast-Theater”. Znajduje się na drugim piętrze nad ówczesną elitarną restauracją „Palast”, od której pochodzi nazwa.
Już od momentu powstania miał 2 sale do jednoczesnego wyświetlania różnych filmów i mógł pomieścić ponad 400 osób. W ten sposób „Palast-Theater” zajmował drugie miejsce pod względem wielkości. W 1926 roku, po przebudowie górnej kondygnacji budynku, liczba miejsc wzrosła do 650. Lokal był popularny we Wrocławiu, w ciągu pierwszych trzech lat odwiedziło go ponad milion osób.
Po II wojnie światowej kino zostało przebudowane i działało do 1968 roku. Z powodu niezadowalającego stanu technicznego budynek został zburzony, a na jego miejscu zbudowano nowe kino „Warszawa”.
Kina „Kammer-Lichtspiele”, „Tauentzien-Theater” i „Ufa-Theater”
“Kammer-Lichtspiele” zostało otwarte w 1912 roku. Działała w nim jedna sala na 250 osób i balkon na 130 osób. Kino przechodzi na własność z jednej firmy do drugiej. Nazwa została zmieniona w 1943 roku na „Theater der Zeit”, ponieważ jej repertuar był poświęcony kronice wojennej. Po II wojnie światowej w budynku mieścił się Teatr Kameralny.
Kino „Tauentzien-Theater” zostało otwarte w 1913 roku, mieściło 500 osób w sali i 300 na balkonie. Placówka działała do 1929 roku. „Ufa-Theater” rozpoczęło swoją działalność w 1920 roku, było przeznaczone dla 900 widzów i działało do 1945 roku. Oba kina należały do firmy UFA, zostały zaprojektowane przez Alvina Wedemanna i zajęły pierwsze miejsce w rankingu frekwencji.
Kino “Przodownik”
Dom kina został zbudowany w 1925 roku i został zaprojektowany przez wybitnego architekta z Berlina Adolfa Radinga w stylu secesyjnym. Był autorem kilku budowli w ówczesnym Breslau. Na początku w budynku mieściła się siedziba loży masońskiej, która została zakazana w Niemczech wraz z dojściem Hitlera do władzy w latach trzydziestych XX wieku. Pomieszczenie zaczęto wykorzystywać do pokazów filmowych, później w nim mieściło się kino „Przodownik”, które w 1980 roku otrzymało nazwę „Lwów”. Miejscówka posiadała kilka sal, największa liczyła ponad 500 miejsc. Filmy można było oglądać na balkonie. Z biegiem czasu stan techniczny budynku kina Lwów stał się niebezpieczny dla zwiedzających i został zamknięty w 2011 roku.
W XXI wieku kina przechodzą nowy etap rozwoju, wymagają przebudowy i modernizacji, aby pokazy odbywały się w różnych formatach, w tym IMAX.
Wraz z otwarciem platform streamingowych popyt na wyświetlenia filmów w kinach zaczął spadać. Inwestorzy nie spieszą się z inwestowaniem pieniędzy w kina, więc „Lwów” wciąż jest pusty. Mieszkańcy Wrocławia są przekonani, że nadejdzie czas i znów się otworzy.
Wspomnienia z przeszłości
W 2013 roku odbyła się wystawa fotograficzna „Dawne kina Wrocławia” poświęcona już nieistniejącym kinoramom. Ekspozycja Kasi Kmity składała się z 32 zdjęć ułożonych w horyzontalny pas, niczym kolejne klatki na taśmie filmowej lub specyficzna oś czasu. Przedstawiały one przebudowane lub opuszczone budynki, na niektórych zupełnie nieużytkowe lub zupełnie nowe budynki o innym przeznaczeniu. Na kilku zdjęciach widać stare neony i pozostałości po dawnych nazwach kin, które kiedyś zdobiły fasadę. Ze wszystkich sfotografowanych pomieszczeń do dziś działa tylko Kino „Warszawa”, które nazywa się „Dolnośląskie Centrum Filmowe”.
Wrocławskie kina stworzyły wyjątkową atmosferę w mieście. Od pierwszych sesji kinematografia odzwierciedlała dynamikę rozwoju społeczeństwa, była środkiem komunikacji wizualnej i ekspresji kulturowej. Wraz z rozwojem technologii cyfrowych Wrocław pozostaje otwarty na nowe pomysły w dziedzinie przemysłu filmowego, w szczególności kin.
